Ashmita Chaliha, sân đấu Super 100 và câu hỏi BWF chưa từng trả lời

Trần nhà thi đấu mờ đi. Một lớp khói lơ lửng phủ ngang đèn chiếu, không tan, không bị hút đi. Ashmita Chaliha, hạt giống số một nội dung đơn nữ tại Indonesia Masters Super 100, đứng giữa sân và nói vào micro điều mà không ai trong ban tổ chức muốn nghe: hãy tưởng tượng giải đấu này diễn ra ở Ấn Độ. Cô không phàn nàn về tỷ số, về trọng tài, về lịch thi đấu. Cô đặt một câu hỏi về chuẩn mực, và về cách chuẩn mực ấy được áp dụng tùy theo nơi tổ chức. Trong gần hai mươi năm ngồi ở các phòng họp báo khắp châu Á, tôi đã nghe vô số lời than phiền của vận động viên. Phần lớn bị nuốt đi trong vòng một tuần. Rất ít lần tôi nghe một tay vợt đang thắng, đang giữ vị thế hạt giống số một, dùng chính vị thế đó để hỏi về hệ thống chứ không phải về bản thân mình.

Để đo được sức nặng của câu nói ấy, cần đặt nó lên bàn cân của cấu trúc giải đấu. BWF World Tour chia thành năm tầng: Super 1000, 750, 500, 300 và 100. Super 100 là tầng thấp nhất, tiền thưởng nhỏ nhất, điểm xếp hạng ít nhất. Thành phần tham dự chủ yếu là các tay vợt xếp hạng 50 đến 150 thế giới, những người đang tích điểm để leo lên tầng trên. Hạt giống số một ở một giải Super 100 thường nằm trong khoảng hạng 50 đến 80. Chaliha thuộc đúng nhóm đó. Cô đến Indonesia để làm điều mà mọi hạt giống số một ở tầng này đến để làm: thắng.

Và cô đã thắng. Vòng một, cô hạ Pornpicha Choeikeewong của Thái Lan với tỷ số 21-17, 23-21. Vòng trước tứ kết, cô vượt qua Goh Jin Wei của Malaysia sau ba ván với diễn biến kỳ lạ: thua 10-21, thắng 21-10, rồi thắng 21-17. Hai trận, hai chiến thắng, nhưng biên độ điểm số kể một câu chuyện khác với câu chuyện mà bảng kết quả kể.

Con số là nhân chứng thầm lặng, nhưng cũng dễ bị thẩm vấn nhất. Ván hai gặp Choeikeewong kết thúc 23-21, nghĩa là Chaliha thắng ở những điểm quyết định chứ không áp đảo. Ván một gặp Goh Jin Wei kết thúc 10-21, nghĩa là cô thua đậm trước một đối thủ có tiền sử về tim mạch và từng công khai nói về việc trở lại sau vấn đề sức khỏe. Cú lật ngược 10-21 thành 21-10 mang hai cách đọc. Cách đọc thứ nhất: Chaliha điều chỉnh chiến thuật giữa hai ván. Cách đọc thứ hai: Goh xuống thể lực, và Chaliha chỉ cần đứng vững để thu hoạch. Với dữ liệu hiện có, không thể phân định. Đó là lý do tôi không kết luận.

Nhưng câu chuyện đáng chú ý của giải này không nằm ở tỷ số. Nó nằm ở không khí trong nhà thi đấu.

Điều Chaliha nói, gọn lại, là thế này: khi một giải đấu ở Ấn Độ có vấn đề về chất lượng không khí, dư luận quốc tế lập tức nhập cuộc. Khi một giải đấu ở Indonesia có vấn đề tương tự, im lặng.

Đây không phải suy đoán. Đây là lịch sử được ghi lại thành văn bản. Giải Ấn Độ Mở rộng, một sự kiện Super 750, từng hứng chịu nhiều đợt chỉ trích liên tiếp về chất lượng không khí, về nhiệt độ nhà thi đấu, về điều kiện vệ sinh. Tay vợt Mia Blichfeldt của Đan Mạch đã công khai bình luận về vấn đề vệ sinh tại giải này. Anders Antonsen, cũng người Đan Mạch, rút khỏi Ấn Độ Mở rộng vì lo ngại ô nhiễm và chấp nhận nộp phạt theo quy định bắt buộc tham dự của BWF. Án phạt đó tồn tại, và nó dạy cho toàn bộ giới cầu lông một bài học: nếu bạn từ chối thi đấu vì điều kiện an toàn, bạn là người phải trả giá.

Rồi đến Giải vô địch thế giới tại New Delhi. Lần đầu tiên Ấn Độ đăng cai sau mười bảy năm. Ban tổ chức nhận được lời khen từ chính chủ tịch BWF. Chaliha, trong phát biểu của mình, ghi công Cơ quan Thể thao Ấn Độ (SAI) và Liên đoàn Cầu lông Ấn Độ (BAI). Cô không chỉ trích nước mình. Cô đang dùng một chuẩn mực vừa được thiết lập tại quê nhà làm thước đo cho phần còn lại của thế giới.

Khi cả thế giới chọn phe, người cầm còi chỉ có một lựa chọn: điều lệ. Nhưng điều lệ ở đây đang thiếu một chương. BWF có quy định về án phạt, về nghĩa vụ tham dự, về tiêu chuẩn kỹ thuật của sân và lưới. BWF không công bố một ngưỡng chất lượng không khí tối thiểu áp dụng chung cho mọi tầng giải. Không có ngưỡng thì không có vi phạm. Không có vi phạm thì không có ai phải chịu trách nhiệm.

Cấu trúc tầng giải tạo ra một gradient chất lượng. Một giải Super 100 có ngân sách nhỏ hơn, nhà thi đấu cũ hơn, hệ thống lọc khí ít khả năng tồn tại hơn. Điều đó có thể chấp nhận được về mặt kinh tế. Nhưng sức khỏe của vận động viên không phải là một hạng mục có thể cắt giảm theo tầng giải. Một lá phổi không biết giải đấu đang ở tầng nào.

Điểm mù nằm ở đây: các giải tầng thấp vận hành dưới tầm radar truyền thông. Ít máy quay hơn, ít nhà báo hơn, ít tiếng nói hơn. Một nhà thi đấu đạt tiêu chuẩn ở Super 1000 vì có ba trăm ống kính hướng vào. Một nhà thi đấu ở Super 100 không có gì phải lo, vì gần như không ai nhìn.

Đó là lý do vì sao tuyên bố của Chaliha có trọng lượng hơn một lời than phiền thông thường. Cô không nói từ vị thế yếu. Cô vừa trải qua một kỳ vô địch thế giới được tổ chức chỉn chu trên đất Ấn Độ, và cô đang đứng ở giải Super 100 với tư cách hạt giống số một. Cô có cả sự so sánh lẫn vị thế để nói.

Nhưng cần phải công bằng với cả phía bên kia. Chaliha không cung cấp dữ liệu chất lượng không khí. Cô mô tả bằng mắt: trời mù, khói lơ lửng trong nhà thi đấu. Đó là bằng chứng cảm quan, không phải bằng chứng đo lường. Bằng chứng không còn nằm trong mắt trọng tài, mà nằm trong dữ liệu. Nếu BWF muốn bác bỏ, họ chỉ cần công bố chỉ số đo được tại nhà thi đấu trong những ngày thi đấu. Việc họ chưa làm điều đó, và có lẽ sẽ không làm, chính là phần khiếm khuyết lớn nhất của câu chuyện này.

Cũng cần đặt câu hỏi ngược lại với chính tay vợt. Một hạt giống số một ở Super 100 là người có lợi ích trực tiếp từ việc giải đấu diễn ra suôn sẻ. Nếu cô ấy muốn giải bị soi, cô ấy cũng đang tự đặt mình vào vùng rủi ro. BWF có thể coi phát ngôn của cô là hành vi gây tổn hại hình ảnh môn thể thao. Trong lịch sử, một số liên đoàn từng xử lý những trường hợp tương tự theo hướng đó. Nhưng các tay vợt đã học được một điều từ vụ Antonsen: im lặng thì bạn vẫn bị phạt. Nói ra thì ít nhất bạn có một cơ hội tạo ra thay đổi.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu và các cuộc họp báo của tôi qua nhiều mùa giải, những tuyên bố kiểu này hiếm khi tạo ra thay đổi ngay lập tức. Chúng tạo ra tiền lệ. Và tiền lệ, trong thể thao, là thứ duy nhất có thể sống lâu hơn một giải đấu.

Tôi đã từng chứng kiến một vụ việc tương tự ở một môn thể thao khác, khi một vận động viên phàn nàn về điều kiện thi đấu và bị xử theo hướng bất lợi. Mất ba năm để liên đoàn quốc tế bổ sung một điều khoản về quyền từ chối thi đấu vì lý do an toàn sức khỏe. Ba năm, và chỉ sau khi có thêm bốn trường hợp nữa.

Điều đáng chú ý ở đây là Chaliha không đòi hỏi gì cho riêng mình. Cô không xin hoãn trận, không xin đổi giờ, không xin bồi thường. Cô đặt một câu hỏi mang tính so sánh, và câu hỏi đó buộc BWF phải trả lời một trong hai điều: hoặc họ thừa nhận có tiêu chuẩn kép, hoặc họ phải công bố một tiêu chuẩn chung.

Cả hai câu trả lời đều hữu ích.

Mỗi án phạt đều cần một cây bút bình tĩnh hơn đám đông. Nhưng trong trường hợp này, thứ cần thiết hơn một cây bút là một cái máy đo. Một thiết bị đặt ở góc nhà thi đấu, ghi chỉ số mỗi giờ, công bố công khai cùng biên bản trận đấu. Khi dữ liệu được đặt cạnh tỷ số, mọi tranh cãi về cảm nhận sẽ tự tan. Không cần ai phải tin ai.

Sự nghiệp của Chaliha đang ở giai đoạn sung mãn. Cô hai mươi sáu tuổi, độ tuổi mà các tay vợt đơn nữ thường đạt đỉnh cao. Ấn Độ đang có một thế hệ kế cận gồm Malvika Bansod, Aakarshi Kashyap, Anupama Upadhyaya, tất cả đang cạnh tranh cho vị trí thứ hai sau PV Sindhu. Một suất Olympic, một suất vô địch thế giới, vài trăm điểm xếp hạng. Những trận Super 100 chính là nơi cuộc cạnh tranh đó diễn ra.

Nhưng một điều cần nói rõ: chiến thắng ở Super 100 không chứng minh được điều gì về khả năng đánh bại các tay vợt top 20. Hai trận thắng ở Indonesia cho thấy Chaliha làm đúng phần việc của một hạt giống số một. Chúng không cho thấy cô đã sẵn sàng cho tầng trên. Muốn biết điều đó, cần những trận ở Super 300, Super 500, nơi các ván đấu không còn kết thúc 21-10 sau khi đã thua 10-21.

Vậy thì điều gì sẽ xảy ra tiếp theo? Kịch bản trung tính và cũng dễ xảy ra nhất: BWF ra một thông cáo ngắn nói rằng họ đang theo dõi tình hình, giải đấu kết thúc, câu chuyện lắng xuống sau hai tuần. Kịch bản thứ hai, ít khả năng hơn nhưng đáng để theo dõi: BWF bổ sung một ngưỡng chất lượng không khí tối thiểu áp dụng cho mọi tầng giải, kèm nghĩa vụ công bố dữ liệu đo. Kịch bản thứ ba, xấu nhất: không có gì thay đổi, và mùa sau sẽ có một tay vợt khác đứng ở một nhà thi đấu khác, nói đúng câu hỏi cũ.

Điều tôi muốn thấy không phải là một án phạt. Điều tôi muốn thấy là một bảng dữ liệu. Khi ban tổ chức buộc phải công bố chỉ số không khí cùng lúc với biên bản trận đấu, cuộc tranh luận này sẽ chấm dứt vĩnh viễn, theo cách mà cả người thắng lẫn người thua đều có thể kiểm chứng. Đó là cách duy nhất để một môn thể thao vận hành mà không cần đến lòng tin. Chỉ cần đến con số, và một quy trình không cho phép ai chọn nơi để im lặng.