Cầu lông Việt Nam và khoảng trống dữ liệu kéo dài hai thập kỷ

Trong căn phòng nhỏ nằm sau khán đài sân Phú Thọ, tôi mở tệp ghi chú của mình ra và thấy mọi ô đều trống. Tiêu đề bài viết: trống. Nguồn: trống. Danh sách điểm thông tin: trống. Cảnh báo rủi ro: không có gì để cảnh báo. Một bản phân tích không có gì để phân tích.

Ngoài kia, ván ba của một trận bán kết đang bước vào loạt điểm cuối. Tay vợt người Việt Nam trả giao bóng thấp, đẩy cầu về hành lang trái, bị ép ra biên và mất điểm. Bảng điện tử nhảy từ 18 lên 19. Một khán giả đứng dậy. Huấn luyện viên của cô mở cuốn sổ giấy, ghi một dòng bằng bút bi, rồi gấp lại.

Điểm đấu ấy kéo dài khoảng bảy giây. Trong bảy giây đó có ít nhất mười hai thông tin đo được: tốc độ quả giao, vị trí tiếp xúc, hướng di chuyển của cả hai tay vợt, số bước chân, thời gian phản ứng, quỹ đạo đường cầu, điểm rơi, nhịp thở. Tất cả vừa tồn tại vừa biến mất.

Tệp hồ sơ trống trên màn hình tôi không phải một lỗi kỹ thuật. Nó là bản chụp chân thực nhất của nền cầu lông này: rất nhiều chuyển động, rất ít dấu vết.

Cùng tuần đó, ở một giải đấu thuộc nhóm Super 1000, mọi pha cầu đều được hệ thống thi đấu của Liên đoàn Cầu lông Thế giới ghi lại theo từng điểm, kèm thời lượng pha cầu, chuỗi điểm liên tiếp và các chỉ số giao bóng được công bố công khai. Một học sinh mười lăm tuổi ở Jakarta có thể mở lại trận đấu của thần tượng mình vào lúc hai giờ sáng và đếm xem anh ấy mất điểm ở nhịp thứ mấy. Một tay vợt Việt Nam mười tám tuổi thì không có gì để mở.

Khoảng cách ấy không nằm ở tài năng. Nó nằm ở chỗ chúng ta không đếm.

Bối cảnh: một nền cầu lông có người, thiếu dấu vết

Cầu lông là môn thể thao có hệ thống dữ liệu dày nhất trong nhóm các môn Olympic. Ở cấp độ chuyên nghiệp, hệ thống World Tour phân tầng rõ ràng từ Super 1000 xuống Super 750, Super 500, Super 300 và Super 100. Cách tính điểm theo thể thức 21 điểm và giao bóng luân phiên đã được áp dụng từ năm 2026, khiến mỗi pha cầu trở thành một đơn vị đo lường độc lập, ngắn, có thể tách rời và phân tích. Bảng xếp hạng thế giới vận hành theo cơ chế cuốn chiếu 52 tuần, lấy thành tích tốt nhất của một số giải nhất định, nghĩa là mỗi trận đấu đều có giá trị định lượng cụ thể trong một khoảng thời gian cụ thể.

Nói cách khác, môn này được thiết kế để người ta đọc được nó.

Việt Nam bước vào hệ thống đó bằng một con đường rất hẹp. Nguyễn Tiến Minh, sinh năm 2026, là người mở cửa. Anh từng lọt vào tốp 5 bảng xếp hạng thế giới — theo dữ liệu do Liên đoàn Cầu lông Thế giới công bố trong giai đoạn đỉnh cao sự nghiệp — và tham dự bốn kỳ Thế vận hội liên tiếp. Trong gần hai thập kỷ, anh là gương mặt duy nhất của cầu lông Việt Nam xuất hiện đều đặn ở sân chơi mà phần còn lại của thế giới đang chơi.

Sau anh, đội tuyển có Nguyễn Thùy Linh, người từng vươn lên vị trí cao nhất trong sự nghiệp ở nhóm đầu bảng xếp hạng thế giới, góp mặt ở Thế vận hội Tokyo và Paris, và giành huy chương bạc đơn nữ tại SEA Games 31 trên sân nhà. Có Lê Đức Phát, người từng có huy chương đồng SEA Games và cũng đã dự Thế vận hội. Có lớp kế cận của Vũ Thị Trang và một nhóm vận động viên trẻ đang cố gắng chen vào các giải Super 100.

Danh sách ấy đủ để nói rằng Việt Nam có người. Nhưng danh sách ấy không nói được điều gì khác. Chúng ta biết Nguyễn Thùy Linh vào đến tứ kết hay dừng ở vòng một. Chúng ta không biết cô ấy mất điểm ở nhịp thứ mấy trong hiệp hai của trận đó.

Đây là khoảng trống mà tôi muốn nói tới. Khoảng trống không nằm ở thành tích. Nó nằm ở tầng ghi chép nằm dưới thành tích.

Ba tầng ghi chép, và Việt Nam đang dừng ở tầng thứ nhất

Trong công việc theo dõi các trận đấu của mình, tôi luôn chia dữ liệu của một trận cầu lông thành ba tầng.

Tầng thứ nhất là tầng kết quả. Ai thắng, ai thua, tỷ số bao nhiêu, vòng nào, giải nào. Tầng này Việt Nam có, và có khá đầy đủ, vì bảng điểm thì luôn hiện trên màn hình và báo chí luôn đăng lại.

Tầng thứ hai là tầng kỹ thuật: tỷ lệ giao bóng thành công, tỷ lệ thắng pha cầu dài trên 20 nhịp, hiệu suất ở khu vực lưới, tỷ lệ lên lưới sau khi đập cầu, thời gian trung bình mỗi pha cầu, tỷ lệ mất điểm do tự đánh hỏng ở giai đoạn cuối ván. Tầng này ở Việt Nam gần như trống. Một vài huấn luyện viên ghi lại bằng tay, trong sổ, và những cuốn sổ ấy không đi ra khỏi phòng tập.

Tầng thứ ba là tầng cơ chế: vì sao tỷ lệ đó lại như vậy, mất điểm ở nhịp thứ bảy trong một pha cầu mười hai nhịp nghĩa là gì về mặt thể lực, về mặt tâm lý, về mặt chiến thuật của đối thủ, và điều gì phải thay đổi trong buổi tập ngày mai. Tầng này không tồn tại trong bất kỳ hồ sơ nào mà tôi từng tiếp cận ở Việt Nam.

Một nền thể thao chỉ ghi tầng một có thể sản sinh ra những cá nhân xuất sắc. Nó không thể sản sinh ra một hệ thống.

Sự khác biệt này không trừu tượng chút nào. Hãy lấy một tình huống cụ thể mà tôi từng quan sát trực tiếp tại một giải đấu trong nước. Một tay vợt trẻ dẫn trước 18-16 ở ván hai, sau đó thua liên tiếp năm điểm và mất ván. Bản tin hôm sau viết: “tay vợt trẻ mất bình tĩnh ở thời điểm quyết định”. Đó là một mô tả đúng về mặt cảm giác, và vô dụng về mặt huấn luyện.

Nếu có tầng dữ liệu thứ hai, ta sẽ thấy năm điểm đó có cấu trúc riêng. Điểm thứ nhất: cô ấy giao bóng ngắn, bị đối thủ đẩy cầu về hai góc sau, thua sau bốn nhịp. Điểm thứ hai: cô ấy giao bóng ngắn lặp lại, bị ép trái, thua sau sáu nhịp. Điểm thứ ba: cô ấy đổi sang giao bóng cao, đối thủ đập cầu, cô ấy chặn được, nhưng tự đánh hỏng quả kết thúc sau mười nhịp. Điểm thứ tư và thứ năm: hai pha cầu dài trên mười lăm nhịp, cả hai đều kết thúc bằng lỗi đánh cầu cao thiếu lực ở nửa sân bên trái.

Đọc lại dãy đó, vấn đề hiện ra khác hẳn. Cô ấy mất điểm không phải vì mất bình tĩnh. Cô ấy mất điểm vì bị đối thủ kéo sang trái liên tục, và vì ở phút thứ ba mươi lăm của trận đấu, đôi chân của cô ấy không còn đủ độ nảy để thoát khỏi vị trí đó nữa. Mất bình tĩnh là triệu chứng. Đôi chân là nguyên nhân.

Sự khác biệt giữa hai cách đọc ấy là sự khác biệt giữa một buổi tập ngày mai có ích và một buổi tập ngày mai vô nghĩa.

Đếm nhịp: phương pháp đến từ một sai lầm

Tôi đến với cách làm này bằng một con đường không sáng sủa gì.

Năm 2026, khi tôi hai mươi lăm tuổi, tôi đứng dẫn trực tiếp một giải điền kinh quốc gia ở sân Thống Nhất. Trong trận chung kết 400m rào nữ, tôi gọi sai tên Nguyễn Thị Huyền ba lần trong hiệp đầu tiên. Một khán giả nam gọi vào tổng đài và hỏi đại ý rằng con gái thì hiểu gì về kỹ thuật.

Tôi khóc trên xe về khách sạn. Sáng hôm sau tôi mua lại toàn bộ băng ghi hình và làm điều duy nhất tôi biết làm: đếm. Tôi đếm nhịp chân của Huyền qua từng rào. Cô ấy chạm rào theo nhịp mười bốn bước trong phần lớn chặng đua, nhưng ở ba rào cuối cùng rút xuống mười ba bước, và về đích với thành tích 56,32 giây.

Bài viết tôi tự đăng sau đó được ban huấn luyện đội tuyển chia sẻ lại. Nhưng thứ tôi nhận được không phải là một lời khen. Tôi nhận được một phương pháp.

Sai lầm trên sóng không giết ai, nó chỉ dạy ta cách đếm nhịp lại từ đầu.

Từ đó, tôi ngừng đọc những câu bình luận bóng bẩy và ép mình gắn mỗi nhận định vào một con số hoặc một chuyển động kỹ thuật cụ thể. Cú đếm nhịp tôi ghét nhất hóa ra là thứ đưa tôi về đúng nhịp của mình.

Nhiều năm sau, phương pháp ấy được kiểm chứng ở một bối cảnh hoàn toàn khác. Năm 2026, khi được giao một chuyên mục nhỏ dự đoán vòng bảng World Cup, tôi bị cuốn về phía đội bị đánh giá thấp nhất bảng đấu. Trong trận khai mạc, tôi để ý hậu vệ biên của đội bóng ấy thường băng lên khi bóng nằm ở khu trung tuyến, và không ai bọc lót khoảng trống sau lưng anh ta. Tôi viết rằng đội đối phương sẽ thua đúng vì khoảng trống đó. Phút bù giờ thứ năm, bàn thua đến theo đúng kịch bản.

Iran 2026 không phải linh cảm, đó là khi tôi chịu nghe những gì bảng số không nói.

Tôi kể hai câu chuyện ấy để nói một điều về cầu lông Việt Nam. Những gì tôi làm được trong một buổi sáng với một cuốn băng ghi hình cũ, bất kỳ ai ở bất kỳ trung tâm huấn luyện nào cũng làm được, chỉ cần có người chịu ngồi lại và đếm. Không cần công nghệ đắt tiền. Không cần phần mềm phân tích nhập khẩu. Cần một cuốn vở, một chiếc bút, và một người không được phép rời phòng trước khi đếm xong.

Những gì bảng xếp hạng không kể

Khi nhìn vào một tay vợt Việt Nam đang ở khoảng hạng 40 đến 60 thế giới, bảng xếp hạng nói rằng người đó thua những người xếp trên. Nó không nói khoảng cách thật nằm ở đâu.

Trong vài năm theo dõi các trận đấu của nhóm vận động viên này ở các giải quốc tế tổ chức trong khu vực, tôi nhận ra một mẫu hình lặp lại đủ nhiều lần để không còn là trùng hợp ngẫu nhiên.

Mẫu hình thứ nhất: hiệp một thường có tỷ số sát nút. Hiệp hai thường vỡ ở khoảng điểm thứ mười một đến mười lăm. Nếu chỉ ghi kết quả, ta gọi đó là “xuống sức”. Nhưng nếu tách theo từng pha cầu, thứ sụp trước không phải toàn bộ cơ thể, mà là một chức năng cụ thể: khả năng bật nhảy đập cầu sau khi đã di chuyển ngang sân hai lần liên tiếp. Đó là một vấn đề thể lực có địa chỉ, và có thể được xử lý bằng một bài tập bổ trợ riêng trong sáu tuần.

Mẫu hình thứ hai: số điểm tự đánh hỏng tăng vọt trong giai đoạn từ điểm thứ mười sáu trở đi. Đây là dấu hiệu kinh điển của việc thiếu kịch bản cho những điểm cuối ván. Ở những nền cầu lông có hệ thống dữ liệu dày, tay vợt được huấn luyện để chơi những bài cụ thể ở khoảng điểm này: một quả giao bóng thay đổi, một pha đẩy cầu sâu vào góc trái, một tình huống chấp nhận kéo dài để đối thủ tự sai. Ở ta, giai đoạn đó thường được để cho bản năng.

Mẫu hình thứ ba, và đây là mẫu hình tôi tin là quan trọng nhất: các tay vợt Việt Nam thường có tỷ lệ thắng cao hơn khi pha cầu kết thúc sớm, dưới tám nhịp, và tỷ lệ thua cao hơn rõ rệt khi pha cầu vượt qua mười lăm nhịp. Điều đó nói rằng lối chơi của họ được xây trên tấn công nhanh và kết thúc sớm, và khi đối thủ đủ khả năng kéo dài pha cầu, cấu trúc ấy vỡ ra. Đây là thông tin có giá trị chiến thuật cực cao. Một đối thủ đọc được nó sẽ biết chính xác phải làm gì. Và chúng ta thì không ghi lại nó, nên chúng ta cũng không biết mình đang bị đọc.

Đây là điểm tôi muốn nhấn mạnh: thiếu dữ liệu không phải là thiếu thông tin trung tính. Nó là một bất lợi chiến thuật có thể định lượng được, và bất lợi đó nằm ở phía chúng ta, một cách có hệ thống, trong nhiều năm liền.

Điều đang thực sự diễn ra trong phòng tập

Tôi không muốn vẽ ra bức tranh rằng ở Việt Nam không ai đếm gì cả. Sự thật theo những gì tôi quan sát được thì phức tạp hơn, và cũng đáng suy nghĩ hơn.

Có những huấn luyện viên ở nước ta đếm rất kỹ. Họ đếm bằng trí nhớ, bằng mắt, bằng kinh nghiệm hai mươi năm đứng bên sân. Họ biết học trò của mình hụt hơi ở nhịp nào, biết cú đập cầu bên trái yếu đi sau bao nhiêu phút, biết chính xác phải nói gì trong giờ nghỉ giữa ván.

Vấn đề của kiểu đếm này nằm ở ba chỗ.

Thứ nhất, nó không chuyển giao được. Kiến thức nằm trong một người, và khi người đó nghỉ hưu, nó biến mất cùng với ông ấy.

Thứ hai, nó không so sánh được. Một huấn luyện viên ở Hà Nội và một huấn luyện viên ở Thành phố Hồ Chí Minh có thể đang dạy hai học trò cùng một lỗi sai theo hai cách khác nhau, và không ai biết cách nào hiệu quả hơn.

Thứ ba, nó không tích lũy được. Năm nay đếm lại từ đầu, năm sau đếm lại từ đầu, mười năm nữa vẫn đếm lại từ đầu, nhưng bằng một thế hệ huấn luyện viên khác.

Tôi từng ngồi cạnh một người đàn ông như vậy. Năm 2026, ở Tokyo, khi đang chờ một cuộc phỏng vấn mười phút với vận động viên đi bộ Nguyễn Thành Ngưng, tôi vô tình nghe được một câu nói từ người ngồi cạnh. Ông nói rằng ông đã đếm mười hai nghìn vòng sân để học trò của mình có mặt ở đó ngày hôm ấy.

Tôi bỏ kế hoạch phỏng vấn và ngồi xuống nghe huấn luyện viên Trần Văn Sỹ kể lại hai thập kỷ không ai đếm. Nguyễn Thành Ngưng về đích ở vị trí thứ ba mươi tám. Không huy chương, không kỷ lục, không tiêu đề. Chỉ có mười hai nghìn vòng sân và một người đã đếm chúng.

Con số mười hai nghìn ấy có một đặc tính khiến tôi không thể quên: nó là dữ liệu. Nó được tạo ra một cách nghiêm túc, bởi một người nghiêm túc, cho một mục tiêu nghiêm túc. Và nó không tồn tại trong bất kỳ cơ sở dữ liệu nào của nền thể thao này.

Giữa sân trống, tôi tìm thấy những kỷ lục không ai nhớ, và chúng vẫn đang thì thầm.

Góc nhìn ngược: nhiều dữ liệu hơn chưa chắc đã tốt hơn

Đến đây tôi phải tự phản biện, vì đó là quy tắc của chính tôi.

Phản ứng đầu tiên của nhiều người khi đọc những dòng trên là đề xuất nhập khẩu một hệ thống phân tích dữ liệu hiện đại, thuê chuyên gia nước ngoài, mua phần mềm theo dõi chuyển động. Tôi không tin đó là bước đi đúng, ít nhất là không phải bước đầu tiên.

Ở nhiều nền thể thao, dữ liệu nhiều lên nhưng thành tích không tiến lên tương ứng. Họ có hàng nghìn chỉ số, hàng trăm báo cáo, và một đội ngũ phân tích đông đảo, trong khi vấn đề thật của họ vẫn nằm ở chỗ cũ: một nhóm vận động viên không đủ nền tảng thể lực cơ bản, hoặc một hệ thống thi đấu trong nước không đủ dày để tạo áp lực.

Có một nghịch lý đáng chú ý ở đây. Chính vì Việt Nam không có hệ thống dữ liệu chính quy, mà nhiều tay vợt của chúng ta được dạy theo cách rất cá nhân hóa, rất sát với từng cơ thể cụ thể. Người thầy nhìn học trò mỗi ngày, biết cậu ấy ngủ bao nhiêu, ăn gì, chấn thương ở đâu, sợ cái gì. Không phần mềm nào thay được kiểu quan hệ đó, và nó là một lợi thế thật, đã đưa Việt Nam từ chỗ không có ai đến chỗ có người dự Thế vận hội.

Vấn đề là lợi thế ấy có trần. Nó chỉ sản xuất được cá nhân, không sản xuất được thế hệ. Muốn vượt qua cái trần đó, ta cần đúng một thứ mà kiểu quan hệ cá nhân không cung cấp được: khả năng chuyển giao.

Và đây là chỗ tôi thấy nhiều đề xuất đang đi sai hướng. Người ta muốn mua hệ thống. Thứ cần mua là thói quen ghi chép.

Một trung tâm huấn luyện có thể bắt đầu bằng một việc nhỏ đến mức tầm thường: mỗi buổi tập đối kháng, một người ngồi ngoài sân ghi lại từng điểm đấu theo một mẫu cố định — ai giao, giao kiểu gì, pha cầu kéo dài bao nhiêu nhịp, điểm kết thúc bằng lỗi của ai, ở vị trí nào trên sân. Ba mươi phút sau khi tập xong, dữ liệu ấy được đánh máy vào một tệp dùng chung. Sau ba tháng, trung tâm đó có thứ mà nhiều nền cầu lông mất mười năm mới có: một lịch sử đấu tập của chính mình.

Không có gì trong đó cần đến công nghệ cao. Tất cả nằm ở kỷ luật.

Cái đang bị đánh cược

Tôi muốn đặt vấn đề dữ liệu này vào đúng chỗ của nó trong bức tranh lớn hơn, bởi vì nếu tách rời, nó nghe như một câu chuyện kỹ thuật khô khan.

Cầu lông Việt Nam đang ở trong một thời điểm cụ thể. Một thế hệ tay vợt đầu tiên đã mở cửa. Một thế hệ thứ hai đang cố trụ lại ở đó. Một thế hệ thứ ba đang lớn lên trong một môi trường mà cơ hội tiếp cận sân chơi quốc tế ngày một nhiều hơn, nhờ các giải đấu trong khu vực và hệ thống giải trong nước.

Điều quyết định thế hệ thứ ba có đi xa hơn được hai thế hệ trước hay không không nằm ở tài năng. Tài năng trong thể thao phân bố khá đều trên bản đồ thế giới, và Việt Nam chưa bao giờ thiếu nó. Điều quyết định nằm ở chất lượng của vòng phản hồi: sau mỗi trận thua, chúng ta học được bao nhiêu, và bao nhiêu trong số đó được giữ lại.

Một tay vợt thua một trận và hiểu ra mình yếu ở đâu là một tay vợt tiến bộ. Một nền thể thao thua một trận và ghi lại được vì sao là một nền thể thao tiến bộ. Hiện tại chúng ta đang có điều thứ nhất, ở một vài cá nhân xuất sắc. Điều thứ hai thì chưa.

Trong mùa giải vừa qua, tôi có dịp ngồi lại với một nhóm huấn luyện viên trẻ trong một buổi trao đổi ngoài lề một giải đấu trong nước. Điều khiến tôi chú ý không phải là chuyên môn của họ — họ rất tốt. Điều khiến tôi chú ý là tất cả bọn họ đều đang ghi chép, mỗi người một kiểu, bằng giấy, bằng điện thoại, bằng sổ tay, và không ai trong số họ từng được dạy rằng ghi chép là một phần của nghề.

Họ tự nghĩ ra. Đó là tin tốt. Nó cũng có nghĩa là chúng ta đang phụ thuộc vào những cá nhân tự nghĩ ra, thay vì vào một tiêu chuẩn chung.

Những kỷ lục bị lãng quên

Năm 2026, giữa lúc các giải đấu đóng băng vì dịch bệnh, tôi ngồi trong một căn phòng trống và tìm cách trả lời một câu hỏi thuộc về chính mình: tôi yêu môn thể thao này vì điều gì.

Tôi tìm đến một kỷ lục điền kinh cũ mà chính tôi đã quên một cách đáng xấu hổ. Tôi xem lại đoạn băng mờ, đếm được tốc độ gió và góc bay của lần nhảy ấy, rồi tự thu một tập podcast dài ba mươi phút về bối cảnh, về ngày hôm đó, về cái cách một vận động viên bước vào đường chạy mà không biết mình sắp làm nên điều gì. Tập ấy có hai nghìn lượt nghe trong tuần đầu, rồi bốn mươi nghìn lượt sau một tuần nữa. Một hiệu trưởng của một trường thể thao viết thư cho tôi, đại ý rằng trong khoảng thời gian sân cỏ trống rỗng, tôi đã cho họ một lý do để yêu thể thao trở lại.

Điều đó dạy tôi một bài học ngược với điều mà nghề báo thể thao thường dạy. Những gì người ta cần không phải là tin nóng. Những gì người ta cần là một người chịu đếm, và chịu kể lại.

Kỷ lục không cần khán giả để tồn tại, nó cần một người chịu lắng nghe.

Cầu lông Việt Nam có những kỷ lục loại ấy, rải rác trong các cuốn sổ giấy và trong trí nhớ của những người đã nghỉ việc. Số lần Nguyễn Tiến Minh bước vào sân đấu của một giải quốc tế lớn trong suốt hai mươi năm sự nghiệp. Số trận đấu mà Nguyễn Thùy Linh phải chơi ở vòng loại để giành suất dự một giải chính. Số buổi tập mà một huấn luyện viên ở tỉnh đã dành cho một cô bé mười hai tuổi người mà sau này lên đội tuyển quốc gia. Những con số ấy không có trong bất kỳ cơ sở dữ liệu nào. Và khi những người giữ chúng ra đi, chúng sẽ biến mất.

Điều tôi tin

Theo tôi, việc quan trọng nhất mà cầu lông Việt Nam có thể làm trong vài năm tới không phải là giành thêm một huy chương khu vực, mà là bắt đầu ghi lại một cách có hệ thống những gì đang diễn ra trên sân tập của mình.

Tôi tin vào điều đó vì tôi đã ở phía bên kia của khoảng trống ấy, một lần, trong một buổi sáng với một cuốn băng ghi hình cũ. Cái ngày tôi ngồi đếm nhịp chân của một vận động viên mà tôi vừa gọi sai tên ba lần, tôi không tìm thấy điều gì vĩ đại. Tôi tìm thấy một cuốn vở, một cây bút, và việc phải bắt đầu lại từ số không. Từ đó đến nay, mỗi khi nhận được một hồ sơ trống — như tệp ghi chú trên màn hình tôi ở sân Phú Thọ hôm ấy — tôi đọc nó như một lời nhắc rằng phía dưới mọi thành tích đều có một khoảng lặng đang chờ ai đó đếm.

Nếu có một điều tôi muốn người đọc mang theo khỏi bài viết này, thì đó là điều sau đây. Không có tài năng nào là không đếm được. Chỉ có những tài năng chưa từng được đếm.

Nhiệm vụ của nền thể thao này, từ hôm nay, nằm ở vế thứ hai.