Thuram vắng mặt trong danh sách đầu tiên của Zidane: tín hiệu của một cuộc tái lập

Hai mươi sáu cái tên được xướng lên trong một buổi tối ở Pháp, và người lành lặn nhất trong số những kẻ bị bỏ lại không có tên ở đó. Marcus Thuram tập bình thường. Không băng quấn, không buổi tập riêng, không một dòng nào từ phòng y tế Inter gửi sang Liên đoàn Pháp. Anh đang ở độ tuổi chín nhất của một tiền đạo, chơi ở Serie A, và là mẫu cầu thủ mà bất kỳ hàng công nào cũng muốn có: thể hình, tốc độ, khả năng giữ bóng, và những bàn thắng đủ đều đặn để không ai phải nhắc tới anh mỗi tuần. Rồi Zinedine Zidane công bố danh sách đầu tiên của mình, và tên Thuram không nằm trong đó. Tin do RMC Sport đưa ra. Điều đáng nói nằm ở chỗ khác: lý do không phải chấn thương, không phải thẻ phạt, không phải vấn đề thể lực. Đó là một đánh giá chuyên môn, đưa ra bởi một người vừa ngồi vào ghế nóng và cần nói với cả nước Pháp rằng ông sẽ làm khác người tiền nhiệm. Người ta gọi đó là bóng đá, nhưng tôi gọi là một bản thảo luôn được viết lại. Câu chuyện phải bắt đầu từ trước đó. Ở kỳ World Cup gần nhất, Pháp vào giải với tư cách ứng viên số một và rời giải ở vị trí thứ tư. Với một nền bóng đá sản sinh ra vô số tài năng, vị trí thứ tư không phải thảm họa, nhưng nó đủ để mở ra một chu kỳ mới. Didier Deschamps rời đi, và Zidane tiếp nhận một đội tuyển đang ở giai đoạn chuyển giao thế hệ, nơi những cái tên cũ vẫn còn giá trị nhưng không còn là mặc định. Danh sách đầu tiên của bất kỳ huấn luyện viên nào cũng là một văn bản chính trị. Nó trả lời câu hỏi ai đá, và cả câu hỏi ai thuộc về. Với Zidane, người ta chờ đợi một tuyên bố. Và ông đưa ra tuyên bố ấy bằng ba quyết định có thể đọc như ba câu khác nhau. William Saliba vắng mặt vì chấn thương. Điều đó không cần giải thích. Aurélien Tchouaméni vắng mặt vì phong độ, một tiền vệ từng là trụ cột nay đang chơi dưới mức của chính mình. Điều đó cần một chút can đảm nhưng vẫn nằm trong logic thông thường. Còn Marcus Thuram, người hoàn toàn khỏe mạnh, người từng nằm trong nhóm được Deschamps tin dùng nhất, lại bị gạch tên vì lý do chuyên môn thuần túy. Ba người, ba lý do, nhưng chỉ một người bị bỏ lại vì chơi chưa đủ tốt. RMC Sport viết thêm rằng Thuram không ngờ tới điều này. Đó là chi tiết không lớn nhưng đáng giữ lại, bởi nó cho thấy khoảng cách giữa cách một cầu thủ tự đánh giá vị trí của mình và cách một huấn luyện viên mới nhìn vào danh sách. Cũng theo nguồn này, lý do thứ hai liên quan tới Inter. Nghĩa là, câu chuyện không dừng ở đội tuyển. Báo chí Pháp gọi đây là một danh sách gây tranh luận. Cách nói ấy chính xác, và cũng hơi lười. Một danh sách đầu tiên của một huấn luyện viên tầm cỡ Zidane luôn gây tranh luận, vì giá trị tin tức của nó đến từ chính cái tên ấy, không đến từ cá nhân nào bị bỏ lại. Phần lý giải chuyên môn được đưa ra khá gọn. Zidane và cộng sự nhìn vào một tiền đạo có thể chuyển từ những chuỗi trận đầy hiệu quả sang những giai đoạn vô hại, và họ chọn cách không đặt cược vào sự bất định ấy ở một giải đấu nơi số cơ hội mỗi trận ít hơn hẳn cấp câu lạc bộ. Thành tích quốc tế của Thuram củng cố cách nhìn đó: ba bàn sau ba mươi hai lần khoác áo đội tuyển. Với một tiền đạo trung tâm, tỷ lệ ấy tự nói lên nhiều điều. Nhưng ở đây tôi muốn dừng lại một chút, vì trong hơn hai mươi năm theo dõi bóng đá ở nhiều giải đấu khác nhau, tôi học được rằng số lần khoác áo và số cơ hội không cùng một đơn vị đo. Một cầu thủ trẻ được tung vào sân ở phút bảy mươi lăm trong mười trận liên tiếp sẽ tích lũy được mười lần khoác áo mà không có nổi mười cú dứt điểm. Ở đội tuyển, số phút thường bị chia nhỏ, và với một tiền đạo không nằm trong nhóm ưu tiên, ba mươi hai lần khoác áo có thể chỉ tương đương một mùa bóng ở câu lạc bộ. Bảng thống kê không nói dối, nhưng nó thường nói thiếu. Điều này không bác bỏ đánh giá của Zidane. Nó chỉ đặt đánh giá ấy vào đúng kích thước của nó. Nếu vấn đề là sự ổn định trong khâu dứt điểm, thì phép so sánh đúng không phải là ba bàn trên ba mươi hai trận, mà là số bàn trên số cơ hội thực sự. Dữ liệu ấy không có trong câu chuyện đang được kể. Ở Serie A, Thuram chơi trong một hệ thống có nhịp rõ ràng, nơi anh thường xuyên nhận bóng ở vùng không gian quen thuộc. Ở đội tuyển, nhịp ấy biến mất. Các trận đấu diễn ra cách nhau vài tháng, đối thủ khác nhau, và người đá cạnh anh cũng khác. Với một tiền đạo sống bằng cảm giác vị trí, sự gián đoạn ấy là một dạng phí tổn không được ghi vào bất kỳ bảng nào. Nó không biện minh cho ba bàn sau ba mươi hai lần khoác áo, nhưng nó giải thích vì sao tỷ lệ ấy khó đọc hơn vẻ ngoài của nó. Song song với Thuram là một cái tên khác: Esteban Lepaul của Rennes, người được gọi lên với thành tích ba bàn trong năm trận Ligue 1. Một cầu thủ trưởng thành từ lò đào tạo Clairefontaine, đang có chuỗi phong độ tốt, và được đặt cạnh một tiền đạo đang chơi ở Serie A. Việc gọi Lepaul không khó hiểu. Nó gửi đi một thông điệp rõ: phong độ hiện tại có thể vượt qua tên tuổi đã được khẳng định, và giải vô địch quốc nội vẫn là cửa vào đội tuyển. Nhưng mẫu số của Lepaul nhỏ hơn rất nhiều, và điều này khiến phép so sánh mang tính tín hiệu nhiều hơn tính kỹ thuật. Người ta không thay một tiền đạo bằng một tiền đạo giỏi hơn; người ta đang thay một cách chọn người bằng một cách chọn người khác. Mùa hè nào cũng có một vị thần, và vị thần nào cũng có giá của mình. Ở Pháp, cái giá ấy đôi khi được trả bằng một suất trên băng ghế dự bị của một người đã quen ngồi ở đó. Về phía Inter, lý do thứ hai mà RMC nhắc tới nhiều khả năng nằm cùng một chỗ: sự thất thường trong khâu ghi bàn, khi nhìn ở quy mô một mùa giải câu lạc bộ. Một tiền đạo không giữ được nhịp ghi bàn ở cấp câu lạc bộ sẽ khó giữ được nhịp ấy ở cấp đội tuyển, nơi khoảng cách giữa các trận dài hơn và áp lực mỗi lần ra sân nặng hơn. Nếu đó là vấn đề chung, thì nó là vấn đề mà cả hai bên cùng sở hữu, chứ không phải thứ có thể giải quyết bằng cách đơn phương bỏ một cái tên khỏi danh sách. Ở đây tôi muốn rẽ sang một hướng khác. Cách đọc phổ biến cho rằng Zidane đã mạnh tay với một cầu thủ được cưng chiều, và rằng lịch sử sẽ phán xét quyết định này qua kết quả các trận sắp tới. Điều đó không sai, nhưng nó bỏ qua một điều đơn giản hơn: một huấn luyện viên mới không chọn những cầu thủ giỏi nhất. Ông chọn những cầu thủ khớp với một nhịp điệu mà chính ông cũng chưa định hình xong. Chúng ta yêu một đội bóng như yêu một câu thơ – không phải vì nghĩa, mà vì nhịp. Và nhịp của Zidane, ở thời điểm này, là nhịp của một người đang dọn lại căn phòng. Ông chưa cần biết ai sẽ ở lại lâu dài; ông cần biết ai chịu được việc bị đặt dấu hỏi. Điểm mù của ký ức tập thể nằm ở đây. Chúng ta nhớ những cầu thủ bị bỏ rơi như những bi kịch cá nhân, trong khi phần lớn các trường hợp chỉ là hệ quả của một cuộc sắp xếp lại thứ tự ưu tiên. Thuram bị gạch tên không phải vì anh tệ. Anh bị gạch tên vì anh là ví dụ rẻ nhất cho một thông điệp đắt tiền. Nếu ông bỏ một cầu thủ ít tên tuổi, chẳng ai để ý. Nếu ông bỏ một người từng được Deschamps tin dùng nhất, cả phòng thay đồ nghe thấy. Điều thứ hai đáng nói: cách lập luận bằng mẫu nhỏ có thể quay lại phía người đưa ra quyết định. Ba bàn trong năm trận là một chuỗi tốt, nhưng nó cũng có thể đọc như một khoảng thời gian mà mọi cú sút đều đi đúng chỗ. Nếu Lepaul không giữ được nhịp ấy trong hai đợt tập trung tới, tiêu chuẩn vừa được thiết lập sẽ tự đòi lại quyền phán xét nó. Một tiêu chuẩn dựa trên phong độ luôn đòi hỏi phong độ phải tiếp tục. Điều an ủi duy nhất, nếu có thể gọi như vậy, là con đường trở lại vẫn mở. Zidane không đóng cửa với ai trong buổi họp báo đầu tiên; ông chỉ đơn giản là không mở cửa cho tất cả cùng lúc. Một cầu thủ từng nằm trong nhóm được tin dùng nhất của Deschamps không bị xóa khỏi ký ức chỉ vì một lần vắng mặt. Nhưng anh sẽ phải quay lại bằng con đường mà tiêu chuẩn mới đã vạch ra: ghi bàn đều đặn, ở câu lạc bộ, trong khi chờ điện thoại. Và điều thứ ba, có lẽ là phần bị nói ít nhất: với Inter, việc mất một suất đội tuyển không hẳn là tin xấu. Một tiền đạo không phải bay sang châu lục khác, không phải chơi hai trận trong bốn ngày, không phải về câu lạc bộ với đôi chân nặng hơn. Đó là một dạng lợi ích im lặng mà không ai muốn nói ra, vì nói ra thì nó nghe như sự thỏa hiệp. Nhưng nó tồn tại, và trong một mùa giải dày đặc, nó có trọng lượng. Sân vắng dạy tôi rằng cỏ vẫn mọc, nhưng tiếng hú của đám đông đã thành ký ức. Ở trường hợp này không có ai hú, chỉ có một khoảng lặng ngắn trong điện thoại của một cầu thủ đang khỏe mạnh. Danh sách sẽ còn được viết lại nhiều lần trong hai năm tới. Điều đáng theo dõi không phải là liệu Thuram có trở lại, mà là liệu tiêu chuẩn mới có giữ được chính nó hay không. Bởi nếu phong độ trở thành thước đo duy nhất, thì không ai, kể cả người vừa được gọi thay anh, được miễn khỏi việc tiếp tục chứng minh mình xứng đáng, từng tuần, cho đến khi một danh sách khác xuất hiện.